Perpetual vadeli sözleşme nedir?
Perpetual vadeli sözleşme, bitcoin gibi bir varlık üzerine yazılmış bir türev ürün sözleşmesidir. Vade tarihi yoktur. Teminat yettiği sürece trader long ya da short pozisyonu istediği kadar elinde tutabilir.
Vadeli kontrat sabit bir günde sona erer ve fiyatı o gün spot fiyata yakınsar. Perpetualde böyle bir gün yoktur. Vade olmadığı için sözleşmenin fiyatını spota yakın tutacak başka bir araca ihtiyaç vardır. Bu araç funding oranıdır.
Çok sayıda trader aynı yönü isterse sözleşme fiyatı spot fiyattan uzaklaşabilir. Çoğu trader long olmak isterse sözleşme spotun üstünde işlem görür. Çoğu short olmak isterse spotun altında işlem görür.
Funding bu sapmayı maliyetli hale getirir. Kalabalık taraftaki trader’ları, karşı taraftaki trader’lara ödeme yapmaya iter. Böylece funding oranı, vade tarihi olmadan perpetual fiyatını spot fiyata bağlar.
Funding, sözleşmenin bir mekanizmasıdır. Borsanın aldığı bir komisyon değildir.
Funding ödemeleri nasıl çalışır?
Borsa belirli zamanlarda funding oranını hesaplar ve bunu her açık pozisyona uygular. Ödeme, pozisyon büyüklüğünün (nominal değer) funding oranıyla çarpımına eşittir.
Ödeme trader’lar arasında yapılır. Oran pozitifse long pozisyonlar short pozisyonlara öder. Oran negatifse short pozisyonlar long pozisyonlara öder. Borsa parayı yalnızca iki taraf arasında aktarır.
Trader, yalnızca hesaplama anında pozisyonu açıksa funding öder ya da alır. Hesaplamadan bir dakika önce kapatılan pozisyon hiçbir şey ödemez. Hesaplamadan bir dakika önce açılan pozisyon o dönemin tamamını öder.
Funding, işlem ücretlerinden ve kâr-zarardan ayrıdır. Bu kalemlerin üzerine hesap bakiyesini değiştirir. Kaldıraçlı bir pozisyonda küçük görünen bir oran bile çok sayıda dönem boyunca birikebilir.
- Pozitif oran: long pozisyonlar short pozisyonlara öder.
- Negatif oran: short pozisyonlar long pozisyonlara öder.
- Ödeme = pozisyonun nominal değeri çarpı oran.
Aralık, dönem başına oran ve yıllıklandırılmış oran
Her borsa iki funding hesaplaması arasındaki aralığı kendi belirler. Yaygın aralıklar 8 saat ve 1 saattir. Bazı borsalar ya da bazı kontratlar başka değerler kullanır. Uygulamadaki funding tablosu, oranların yanında aralığı gösterir.
Yayımlanan oran tek bir aralık için geçerlidir. 1 saatlik kontratta görülen oran ile 8 saatlik kontratta görülen aynı sayı aynı maliyete sahip değildir. 1 saatlik kontrat, 8 saatlik kontratın bir kez ödediği sürede bu oranı sekiz kez öder.
Oranları karşılaştırmak için hepsini ortak bir döneme çevirin. Basit yöntem, oranı bir yıldaki aralık sayısıyla çarpmaktır. 8 saatlik kontratta günde üç aralık vardır. 1 saatlik kontratta yirmi dört aralık vardır.
Bu işlem yıllıklandırılmış oranı verir. Bu bir birim dönüşümüdür, tahmin değildir. Oranın bütün yıl aynı kalacağını varsayar; gerçek funding oranları ise bir aralıktan diğerine değişir. Yıllıklandırılmış sayıyı planlamak için değil, karşılaştırmak için kullanın.
Yıllıklandırılmış rakamlar çoğu zaman basit çarpma kullanır ve bileşik etkiyi yok sayar. İki tabloyu karşılaştırmadan önce kaynağın hangi yöntemi kullandığını kontrol edin.
Farklı aralıklara sahip kontratların ham oranlarını asla doğrudan karşılaştırmayın. Önce dönüştürün.
Oranı ne belirler?
Çoğu borsa oranı iki parçadan kurar. İlk parça faiz bileşenidir. Teminat para birimi ile baz varlık arasındaki borçlanma maliyeti farkını yansıtır. İkinci parça prim bileşenidir. Sözleşme fiyatının spot piyasa endeks fiyatından ne kadar uzak olduğunu yansıtır.
Sözleşme endeksin üstünde işlem gördüğünde prim pozitiftir ve oran yükselir. Endeksin altında işlem gördüğünde prim negatiftir ve oran düşer. Faiz kısmı çoğu zaman sabit kalır ya da yavaş değişir; bu yüzden hareketin büyük kısmını prim belirler.
Birçok borsa oranı sınırlar ve primi kırpar. Üst sınır, oranın ne kadar büyüyebileceğini kısıtlar. Oran üst sınırda duruyorsa gerçek baskı, sayının gösterdiğinden büyük olabilir.
Kesin formül her borsa için herkese açıktır ve formüller birbirinden farklıdır. İki oranın aynı anlama geldiğini varsaymadan önce borsanın kontrat şartnamesini okuyun.
Borsalar arasındaki farklar
Aynı varlık, aynı anda farklı borsalarda farklı funding oranları gösterebilir. Bunu birkaç etken açıklar.
Her borsanın kendi kullanıcı tabanı vardır. Kaldıraçlı bireysel trader’ın daha çok olduğu bir borsa, ağırlıklı olarak profesyonel masaların bulunduğu bir borsadan farklı bir long-short dengesi gösterebilir.
Kontrat tasarımı da farklıdır. Bazı kontratlar stablecoin ile, bazıları baz coin ile teminatlandırılır. Endeks fiyatı, üst sınır, kırpma ve aralık farklı olabilir. Hesaplama zamanı da farklı olabilir; bu yüzden iki oran aynı saati anlatmayabilir.
Bu nedenle borsalar arasındaki farkı veri olarak inceleyin. Diğerlerinden çok uzak bir borsa, yerel pozisyonlanmayı, farklı bir formülü ya da eski bir değeri yansıtabilir. Sonuç çıkarmadan önce zaman damgasını ve aralığı kontrol edin.
Aşağıdaki tablo, uygulamadaki tarihli funding oranlarını borsaya göre listeler. Her satırı aralığı ve zaman damgasıyla birlikte okuyun.
Funding ve basis karşılaştırması
Basis, vadeli kontrat fiyatı ile spot fiyat arasındaki farktır. Bilinen bir vade tarihine kadar vadeli pozisyon tutmanın fiyatını gösterir. Trader’lar bunu çoğunlukla yıllıklandırılmış yüzde olarak ifade eder.
Funding, perpetual pozisyon tutmanın dönem dönem tahsil edilen maliyetidir. Vade tarihi olmadığı için maliyet sabitlenmez. Her aralıkta yeniden belirlenir.
Her iki ölçü de kaldıracın fiyatını ve piyasanın bir yönüne olan talebi yansıtır. Zaman yapıları farklıdır. Basis, vadeye kadar olan tüm dönemin bir görünümünü içerir. Funding yalnızca mevcut dönemi gösterir.
Bu fark, ikisini nasıl karşılaştıracağınız açısından önemlidir. Yüksek bir funding oranı birkaç aralık içinde geri çekilebilir. Vadeli kontratta yüksek bir basis, vadeye kadar kontrat fiyatına yerleşmiştir. İkisi aynı yönü gösterdiğinde, iki araç üzerinden aynı türden bir talebi anlatırlar.
Funding kaldıracı her seferinde tek bir dönem için fiyatlar. Basis ise bilinen bir bitiş tarihine kadar fiyatlar.
Uç değerler: pozisyonlanma maliyetinin bir tarifi
Yüksek pozitif oran, long pozisyon tutmanın şu anda maliyetli olduğunu söyler. Long trader’lar her aralık için yüksek bir tutar öder. Piyasada mevcut kontrat fiyatından long maruziyete olan talep, short maruziyete olan talepten fazladır.
Düşük ya da negatif oran bunun tersini söyler. Short trader’lar öder ya da long trader’lar ödeme alır. Bu, short maruziyete talep olduğunu ya da long maruziyete talebin düşük olduğunu gösterir.
Uç değeri maliyet ve kalabalık hakkında bir ifade olarak okuyun. Bir sonraki fiyat hareketi için sinyal olarak okumayın. Fiyat aynı yönde ilerlerken funding oranları uzun süre uçta kalabilabilir. Büyük bir fiyat hareketi olmadan da normale dönebilirler.
Funding, diğer verilerle birlikte anlam kazanır. Açık pozisyon (open interest) kaldıraçlı pozisyonların büyüklüğünü gösterir. Likidasyon verisi zorunlu kapanışların nerede olduğunu gösterir. Artan açık pozisyonla birlikte yüksek oran, daha büyük ve daha maliyetli bir kalabalığı anlatır. Azalan açık pozisyonla birlikte yüksek oran, ayrılan bir kalabalığı anlatır.
Funding okurken sık yapılan hatalar
İlk hata, farklı aralıkların ham oranlarını karşılaştırmaktır. İkinci hata, tek bir borsayı tüm piyasaymış gibi kullanmaktır. Tek bir borsa yalnızca kendi kullanıcılarını gösterir.
Üçüncü hata, işaret kuralını göz ardı etmektir. Oran pozitif olduğunda hangi tarafın ödediğini her borsada kontrol edin. Çoğu borsa yukarıda anlatılan kuralı kullanır, ancak bunu kontrat şartnamesinde doğrulamalısınız.
Dördüncü hata, yıllıklandırılmış sayıyı vaat edilmiş bir getiri gibi görmektir. O sayı, tek bir dönemin oranının dönüşümüdür. Funding kazanan bir stratejinin fiyat riski, teminat riski ve borsa riski de vardır.
Son hata, funding’i bir zamanlayıcı gibi kullanmaktır. Oran, kalabalık bir pozisyonun ne zaman biteceğini söylemez. Kalabalığın bugün ne ödediğini söyler.
Funding tablosunu adım adım okumak
Funding tablosu tek bir görünümde çok sayıda kontratı ve borsayı listeler. Sabit bir okuma sırası, sayıları yanlış sırada okumanızı önler.
Önce en büyük sayıya değil, tablonun yapısına bakın. Aralığı gösteren sütunu ve zaman damgasını gösteren sütunu bulun. Sonra her oranın işaretini okuyun ve hangi tarafın ödediğine karar verin.
Sonra aynı varlık için borsaları karşılaştırın. Birbirine yakın duran oran grubuna ve ayrı duran oranlara bakın. Ayrık oranın farklı bir aralığı, üst sınırı ya da eski bir zaman damgası olup olmadığını sorun.
Son olarak tablodan bağlama geçin. Aynı varlık için açık pozisyon ve likidasyon sayfalarını açın. Cevaplanacak soru basittir: kalabalık ne kadar büyük, ne kadar ödüyor ve zorunlu kapanışlar nerede olur?
- Aralığı ve zaman damgasını bulun.
- İşareti okuyun ve kimin ödediğine karar verin.
- Aynı varlığı borsalar arasında karşılaştırın.
- Açık pozisyon ve likidasyon görünümlerini açın.
Kontrol listesi
- İki oranı karşılaştırmadan önce aralığı kontrol edin.
- Oranları yıllıklandırma gibi tek bir döneme çevirin.
- Oran pozitifken hangi tarafın ödediğini doğrulayın.
- Yalnızca bir borsayı değil, birkaç borsayı karşılaştırın.
- Funding’i açık pozisyon ve likidasyon verisiyle birlikte okuyun.
Sorular
Pozitif funding oranı ne anlama gelir?
Çoğu borsada pozitif oran, her funding anında long pozisyonların short pozisyonlara ödeme yaptığı anlamına gelir. Mevcut kontrat fiyatında long maruziyete olan talebin daha güçlü olduğunu gösterir. Bugünkü pozisyonlanma maliyetini anlatır. Fiyatın bundan sonra ne yapacağını söylemez ve tek başına bir al-sat kararının dayanağı olamaz.
Funding oranı nasıl yıllıklandırılır?
Oranı, bir yıldaki funding aralığı sayısıyla çarpın. 8 saatlik kontratta günde üç aralık, 1 saatlik kontratta yirmi dört aralık vardır. Sonuç bir birim dönüşümüdür. Oranın bütün yıl sabit kalacağını varsayar; gerçek funding oranları ise sabit kalmaz. Bu yüzden sayıyı karşılaştırma için kullanın, gelir tahmini olarak değil.
Funding oranları her borsada neden farklıdır?
Her borsanın kendi trader’ları, formülü, endeks fiyatı, üst sınırı ve aralığı vardır. Bu tercihler, aynı varlık için aynı anda bile oranı değiştirir. Borsalar arasındaki fark eski bir değerden de gelebilir; bu yüzden zaman damgasını kontrol edin. Karşılaştırmadan önce oranları aynı döneme çevirin.
Çok yüksek funding oranı bir dönüşü önceden gösterir mi?
Hayır. Çok yüksek oran, maliyetli ve kalabalık bir long tarafı anlatır. Fiyat aynı yönde ilerlerken oranlar uzun süre yüksek kalabilir. Değeri, açık pozisyon ve likidasyon verisiyle birlikte bağlam olarak kullanın; işlem sinyali olarak kullanmayın. Yüksek oran yalnızca maliyeti ve kalabalığı anlatır.